لامرد قطب تعزیه جنوب کشور؛ این شماره: آشنایی با گروه تعزیه خوانی مرکزی اشکنان لامرد

به بهانه برگزاری سوگواره تعزیه کشوری عاشورائیان در دهه سوم صفرالمظفر امسال، تنی چند از متولیان تعزیه خوانی در این شهرستان به قلم محمد هنرپیشه رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان لامرد به جامعه هنری فارس معرفی می شوند

0 53

مقدمه: شهرستان لامرد با داشتن 22 گروه تعزیه خوانی ریشه دار و برگزاری 15 دوره سوگواره تعزیه کشوری عاشورائیان در بیت العباس لامرد،توانسته است به قطب تعزیه کشورتبدیل شود. در همین راستا و به بهانه برگزاری سوگواره تعزیه کشوری عاشورائیان در دهه سوم صفرالمظفر امسال، تنی چند از متولیان تعزیه خوانی در این شهرستان به قلم محمد هنرپیشه رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان لامرد به جامعه هنری فارس معرفی می شوند.. در این مقال با یکی دیگر از زحمت کشان، کارگردانان و متولیان این هنر آئینی آشنا می شویم.

معرفی: جمشید ملایی فرزند مرحوم غلام علی متولد 1329 در شهر اشکنان دارای تحصیلات ششم نظام قدیم است که سرپرستی گروه تعزیه خوانی مرکزی اشکنان را بر عهده دارد. وی 31 سال متولی تعزیه اشکنان است و قبل از آن نیز در نقش های کوچک اولیاء خوانی ، بچه خوانی (نقشهایی که نسخ کم و کوتاه دارند) نقش ایفا کرده است. وقتی از او در خصوص تعزیه در اشکنان پرسیدم. او گفت: امروز در بخش اشکنان بحمد الله پنج گروه تعزیه خوان به صورت ثابت مشغول اجرای مجالس تعزیه هستند ولی تا مدتها قبل فقط یک گروه تعزیه خوان در این منطقه(اشکنان) بود و آن هم همین گروه بود که تمام نسخه خوانهای آن اشکنانی و بومی همین بخش و شهر هستند.

وی در خصوص تاریخچه تعزیه در اشکنان می گوید: قطعاً تاریخ دقیقی از تعزیه در این دیار در دست نیست ولی بر اساس تاریخ حک شده روی پنجه عَلَم تعزیه که از ابتدا نگهداری شده و هم اکنون نیز موجود می باشد تعزیه از سال 711 هجری قمری در اشکنان مرسوم بوده است(بر روی عَلَم این حروف مشاهده می شود اشکنون سنه 711ه. ق) و با احتساب امسال که سال 1444 هجری قمری است تعزیه در اشکنان 733 سال است که اجرا می شود. آنچه که مردم باتفاق به آن اعتراف دارند، این است که بانی و موسس تعزیه اشکنان مرحوم علی خان اشکانی می باشد که پس از واگذاری به چند نفر به پدربزرگ من می رسد و پس از آن 60 سال پدرم تعزیه داشته اند و من نیز 40 سال است که خادم این درگاهم و تعزیه در خاندان من موروثی است.

وی نسخ تعزیه اشکنان را شیرازی دانسته و گفت: نسخه های تعزیه گروه ها تا 40 سال قبل فقط شیرازی بود ولی امروز آمیخته ای از نسخ راغب، شایق و شیرازی است ولی هنوز هم اکثر اشعار آن از نسخ شیرازی می باشد.

وقتی از او در خصوص هزینه و مخارج تعزیه و همچنین تامین آن پرسیدم، چنین گفت: از قدیم رسم بوده هر ساله چند هفته قبل از شروع محرم گروهی با در دست داشتن عَلَم های مخصوص تعزیه و با نواختن طبل و سنج که صدای آن به گوش مردم این دیار آشناست به درب خانه ها آمده و به جمع آوری نذورات مردم به صورت نقدی و غیر نقدی می پرداختند و این بخشی از هزینه هاست که از طریق نذورات مردم تامین می شود. بخشی از آن نیز از طریق خیّرین مقیم خارج از کشور تامین می گردد که در اینجا لازم می دانم از عنایات خاص آنان به مجالس سید الشهداء تشکر وقدردانی نمایم. در خصوص نذورات مردم و کمک های آنان سخن فراوان است فقط بعنوان نمونه به یکی از آنان اشاره می کنم . من در منزل خود نشسته بودم که پیرزنی به درب خانه آمد و مقدار 117 تومان وجه نقد را نزدیک دست من آورد و گفت این را برای عزاداری سید الشهدا خرج کنید و گفت بیشتر از این نداشتم. من به او گفتم که وقتی نداری بر تو واجب نیست، دیگران کمک می کنند و از گرفتن این مقدار وجه امتناع کردم. ایشان با ناراحتی  و عتاب، خطاب به من گفتند: مگر این پول مال توست که برنمی داری؟ این مال امام حسین (ع) است، من و تو چه کاره ایم؟! خادم مجالس تعزیه مرکزی اشکنان در خصوص مجالس تعزیه و تاثیرات آن گفت: عشق و حرارت عزای سید الشهداء در همه مجالس شعله ور است و انسان واقعاً متاثر می شود. خود من بیشتر به مجلس تعزیه مدینه الوداع علاقمند هستم چون از اسب و شتر استفاده  می شود و انسان مشاهده میکند که حضرت زینب (س) با چه عزّت و احترامی بر شتر سوار می شود و با مدینه خداحافظی می کند و با چه وضعیتی با کربلا و کشته برادر وداع می کند.

وقتی از او سئوال گرفتم از کدام قسمت تعزیه خوانی و از کدام مجلس بیشتر متاثر می شود گفت: از مجلس تعزیه روز عاشورا در موقع وداع امام حسین (ع) با حضرت زینب (س) و گفتگوی این برادر و خواهر بسیار متاثر می شوم و بی اختیار عنان از کفم رفته و کارگردانی را فراموش کرده و با صدای بلند گریه می کنم و این قضیه آنجا به اوج می رسد که زینب(س) با شمر سخن می گوید و با زبان حالش اینچنین به دلها شرر می زند:

شمر بی مروت، رحمُ کُن به حالش                               بیش از این تو مَشکن قلب داغدارش

مهلتی بده تا بنگرم جمالش                                          زآب دیده پاشم آب بر عُذارش

مهلتی بده تا مصطفی بیاید                                            از نجف علی با اوصیاء بیاید

از مدینه زهرا با نوا بیاید                                               تا که او ببندد چشم نازنینش

او از کرامات در تعزیه نیز گفت و گفت: مردم با اعتقادات خالص و بی ریای خود کراماتی دیده و بیان نموده اند و برخی را نیز بنده حقیر با دو چشم خود دیده ام که قطعاً بیان آن با معذوریتهایی همراه است.چه افرادی را سراغ دارم که فرزند خود را با گذاشتن چند ساعت قنداقه او در گهواره علی اصغر در محل نگهداری اسباب و اثاثیه تعزیه شفاگرفته اند. چه اتفاقاتی ناگواری که در تعزیه رخ داده و با نظر اهل بیت (ع) اثرات آن محقق نشده است. چه افرادی را که به این مجالس کج دهنی و بی احترامی کرده و سزای بی حرمتی را دیدند و بعداً پیکر فلج شده آنان  را در گلیمی پیچیده و به دور مجلس تعزیه چرخاندند و ازتعزیه خوانان برای آنان تقاضای سلامتی و شفا نمودند.

وی گفت: ما مقدمات برگزار ی مجالس تعزیه را بیست روز قبل فراهم می آوریم، جلسات هماهنگی نقش آفرینان و نسخه خوانان را در منزل خودم انجام می دهم. و گاهاً نیاز است کسانیکه نسخه خوان نقش سکینه، رقیه و … را به عهده دارند، چون کم سن و سالند و شاید سواد نداشته باشند، از شش ماه قبل با او کار می کنیم تا نسخه اش از حفظ شود. از بنادر شتر تهیه می کنیم و اسب هایی که جوانان یکسال آنان را افتخاری نگهداری نموده اند یک هفته قبل به میدان تعزیه تحویل می دهند. از بیست روز قبل از محرم تا عاشورای حسینی همه نسخه خوانها، عوامل اجرایی و عزاداران حسینی دعوت سفره ابا عبدالله به صرف ناهار و شام می باشند. محل برگزاری تعزیه به حمد الله از همه حیث مهیا است و جایگاه جدید در کنار قلعه اشکنان جای بسیار مناسبی است و امکانات در حدّ توان فراهم آمده است و به حمد الله مسئولین محلی همکاری بسیار خوبی دارند که من از همه آنان تشکر و قدردانی می کنم.

در پایان به روح بلند همه تعزیه داران منطقه و نسخه خوانها و نقش آفرینان این آئین سنتی دیرین بویژه این تعزیه باسابقه که دستشان ازاین دنیا کوتاه شده و در خاک خفته اند درود می فرستم و از خداوند بزرگ مسئلت دارم که روح آنان را با اولیاء الله و شهدا محشور گرداند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 × پنج =